Het landschap bestaat grotendeels uit een aantal zacht golvende plateaus (gemiddelde hoogte 1000–1200 m). De hoogte neemt naar het noorden en oosten geleidelijk toe en komt langs de grens met Malawi tot boven de 1500 m. De dalen van de Midden-Zambezi in West-Zambia en van de Luangwa in Oost-Zambia vormen de laagste delen van het land. West-Zambia is overdekt met een dikke laag uit de Kalahariwoestijn afkomstig zand. Twee van de grootste rivieren van Afrika ontspringen in Zambia, de Zambezi en de Congorivier. Ongeveer driekwart van het land behoort tot het stroomgebied van de Zambezi en haar zijrivieren: Kabompo, Kafue en Luangwa. Het overige deel, met uitzondering van een klein gebied in het uiterste noordoosten, watert af op de Congo en haar zijrivieren de Chambesi en Luapula. De rivieren hebben sterk wisselende waterstanden en zijn door stroomversnellingen en watervallen, o.a. de bekende Victoriawatervallen in de Zambezi, slecht bevaarbaar. In het noorden liggen het Mweru- en het Bangweulumeer in grote depressies. In het uiterste noordoosten heeft Zambia deel aan het Tanganyikameer. In het zuiden, waar de Zambezi grensrivier is, heeft zich achter de Karibadam het Karibameer gevormd.

De plantengroei in het grootste deel van het land bestaat uit savanne: hoog gras met verspreid staande bomen. In het noorden liggen bij de meren en in de rivierdalen tropische regenwouden. Nabij het Mweru- en het Bangweulumeer hebben zich uitgebreide moerassen gevormd, met sterk wisselende waterstanden.

De dierenwereld is die van de savanne, gekenmerkt door de grote planteneters (olifant, puntlipneushoorn, steppezebra, wrattenzwijn, buffel, talrijke antilopen, enz.) en predatoren (roofvijanden: leeuw, luipaarden, gevlekte hyena, enz.); in grote trekken lijkt de fauna op die van Oost-Afrika, hoewel ook talrijke Zuid-Afrikaanse elementen nog voorkomen. Giraffen komen slechts in het uiterste westen en in het oosten voor; een merkwaardige diergeografische scheidslijn blijkt midden door Zambia te lopen. Het belangrijkste deel van het verspreidingsgebied van de lechwe, een van de waterbokken onder de antilopen, valt binnen de grenzen van Zambia. De tamelijk schaars vertegenwoordigde bossen behoren tot verscheidene typen en herbergen een vaak zeer karakteristieke dierenwereld. Enkele Centraal-Afrikaanse bosvormen met o.a. apen dringen tot in het noordwesten door. Totaal zijn ongeveer 225 soorten zoogdieren en 700 vogels van Zambia bekend. Lagere gewervelde dieren als bijv. reptielen zijn eveneens zeer goed vertegenwoordigd. De insectenwereld vertoont een grote rijkdom en omvat o.a. tseetseevliegen (wijd verspreid) en broedplaatsen van verscheidene zwermende sprinkhanen . Zambia kent een uitgebreid netwerk van nationale parken en wildreservaten. De natuurbescherming is redelijk georganiseerd, maar kampt met stroperij (vooral van olifanten en neushoorns) en financiële problemen; bovendien komt het safaritoerisme maar moeizaam op gang. Het bekendst zijn het Kafue National Park en de reservaten in het dal van de Luangwarivier. De geringe bevolkingsdichtheid en een al vroeg ingrijpen in de koloniale tijd hebben geresulteerd in een hier en daar nog opvallende wildrijkdom; wel wordt de puntlipneushoorn ernstig bedreigd.

Door de relatief hoge ligging van het land zijn de gemiddelde temperaturen lager dan die in veel andere landen van tropisch Afrika. Alleen de dalen van de Midden-Zambezi en de Luapula zijn het gehele jaar heet en vochtig. Drie seizoenen kunnen worden onderscheiden: een koel droog seizoen (april–augustus), een heet droog seizoen (augustus–november) en een warm nat seizoen (november–april). Juli is de koelste maand (gemiddelde temperatuur te Lusaka 15,4 °C) en oktober de warmste maand (idem 24 °C). De regentijd zet in het noorden eerder in (eind oktober) en duurt langer (ca. 190 dagen) dan in het zuiden. De gemiddelde jaarlijkse neerslag in het noorden bedraagt 1000–1500 mm en in het zuiden 600–1000 mm.

Ruim 98% van de Zambianen behoort tot een van de 73 Bantoetalige stammen, die weer tot een van de zeven dialectgroepen behoren, t.w. Bemba, Tonga, Nyanja, Lunda, Luvale, Lozi en Kaounde. De stamverbondenheid speelt nog steeds een grote rol in het sociale en politieke leven. Het aantal buitenlanders gaat gestaag achteruit. Eénderde van de bevolking woont in het centrale hoogland, terwijl ook de grensgebieden met Mozambique en Malawi vrij dicht bevolkt zijn. Ca. 45% van de bevolking woont in stedelijke gebieden, waarmee Zambia de hoogste urbanisatiegraad van zwart Afrika heeft. Eind 1996 woonden ca. 100 000 vluchtelingen uit Angola in Zambia

De leeftijdsopbouw is ongelijk: ongeveer 47% van de bevolking is jonger dan vijftien jaar. De natuurlijke bevolkingsgroei bedroeg in de periode 1985–1995 2,6% per jaar. De hoofdstad Lusaka telt 982 362 inw.; andere grote steden zijn: Kitwe (439 200 inw.), Ndola (376 311 inw.), Mufulira (175 000 inw.), Kabwe (166 600 inw.).

De officiële taal is het Engels. In het dagelijks leven wordt veel gebruik gemaakt van een taal bestaande uit Afrikaanse, Engelse en Bantoewoorden en uitdrukkingen, genaamd Kitchen Kaffir. Verder hebben vijf Bantoedialecten een officiële status. Tweederde van de Zambianen spreekt Bemba, Tonga of Nyanja.

Ca. 27% van de bevolking hangt traditionele Afrikaanse religies aan. De Rooms-Katholieke Kerk (georganiseerd in twee aartsbisdommen met zeven bisdommen) heeft de meeste aanhangers (27%). De protestanten, in totaal 35%, zijn verdeeld over de Anglicaanse Kerk en de United Church of Zambia. Een steeds grotere aanhang krijgen de inheemse Afrikaanse christelijke kerken, waarvan de Lumpa Church de grootste is. Ook de Jehova's Getuigen hebben een groeiende aanhang. Ca. 1% van de bevolking is islamiet of hindoe.

In Afrika wordt dans beschouwd als een belangrijk communicatiemiddel. De danskunst wordt over het hele continent beoefend in verschillende stijlen. Veel Afrikaanse dansers drukken door hun kleding en manier van bewegen tradities en culturele en historische invloeden uit. Deze Zambiaanse danser draagt een ceremonieel gewaad en beweegt zich op trommelmuziek.